Onderzoek Inhuurbron

De overheid zoekt externen, maar bij de helft moet je de overheid al kennen

In 51 procent van de publieke inhuuraanvragen telt eerdere ervaring bij een overheid mee. Bij een derde is het een harde eis. Zo ontstaat een markt waar je moeilijk binnenkomt als je er niet al eerder werkte.

11 juli 2026 · Leestijd ± 6 minuten

Gezocht: een functioneel beheerder die hetzelfde softwaresysteem al voor een gemeente beheerde. Een adviseur water en riolering die eerder ambtelijk verantwoordelijk was bij een gemeente. Een strategisch AI-adviseur met minimaal vijf jaar ervaring bij een overheidsorganisatie.

Wie zulke opdrachten leest, stuit op een klassieke gesloten deur: om ervaring bij de overheid op te doen, moet je vaak al ervaring bij de overheid hebben.

Inhuurbron analyseerde ruim 5.500 openbaar gepubliceerde aanvragen uit 2026 van duidelijk herkenbare publieke opdrachtgevers. Bij de helft, 50,9 procent, telde eerdere ervaring binnen de overheid mee in het eisen- of wensenpakket. Bij een derde was die ervaring als harde eis aangemerkt.

Het gaat niet alleen om functies waarvoor kennis van wetgeving of bestuurlijke procedures vanzelfsprekend is. De eis staat ook bij projectleiders, financial controllers, IT-architecten, HR-adviseurs, contentmakers en data- en AI-specialisten.

Je krijgt de ervaring pas als je de ervaring al hebt

Een derde komt zonder overheidservaring niet door de poort

In aanbestedingen wordt vaak onderscheid gemaakt tussen eisen en wensen. Wie niet aan een harde eis voldoet, valt af voordat prijs, aanpak of overige ervaring inhoudelijk worden beoordeeld. Een wens levert punten op, maar laat in theorie ruimte voor een kandidaat met een ander profiel.

Van de publieke aanvragen met een uitgewerkt eisenpakket bevatte 33,4 procent een of meer harde overheidservaringseisen. Bij nog eens 17,5 procent was die ervaring alleen een wens of gunningscriterium. Samen komt dat op 50,9 procent.

Hoe vaak eerdere overheidservaring meetelt

Bron: Inhuurbron, 5.528 aanvragen met een eisenpakket van herkenbare publieke opdrachtgevers, publicatiedatum in 2026, momentopname 11 juli 2026. Percentages afgerond.

De classificatie harde eis komt uit de structuur van de aanvraag. Staat ervaring alleen onder wensen of beoordelingscriteria, dan is die niet als hard geteld. Dat onderscheid is belangrijk: een kandidaat zonder gemeentelijke ervaring kan bij een wens nog inschrijven, maar begint vaak wel met een puntenachterstand.

Vaak moet het een gemeente zijn, soms zelfs een grote

De formuleringen lopen uiteen van breed (ervaring binnen een overheidsorganisatie) tot zeer precies. Van de aanvragen waarin overheidservaring meetelde, verwezen zes op de tien specifiek naar gemeentelijke ervaring. Ruim vier op de tien noemden een concreet minimumaantal jaren, en bij een op de zes moest die ervaring bovendien in een recente periode zijn opgedaan.

In een kleiner deel, 6 procent, werd zelfs de schaal van de eerdere opdrachtgever afgebakend: een middelgrote of grote gemeente, een 100.000-plusgemeente, een G4- of G40-gemeente of een organisatie met een bepaald inwoneraantal.

Hoe specifiek de gevraagde ervaring wordt

Categorieën kunnen overlappen.

Bron: Inhuurbron, juli 2026. De categorieën overlappen; een aanvraag kan bijvoorbeeld zowel drie jaar recente ervaring als ervaring bij een 100.000-plusgemeente eisen.

Een senior projectleider moest bijvoorbeeld in de afgelopen vijf jaar als projectleider financiën hebben gewerkt bij een gemeente met meer dan 100.000 inwoners. Een projectmanager moest ervaring hebben in een politiek-bestuurlijke omgeving bij een gemeente met minstens 160.000 inwoners. Bij een HR-opdracht telde ervaring binnen het Ministerie van Defensie mee; bij een andere aanvraag moest de kandidaat eerder binnen de Rijksoverheid of een uitvoeringsorganisatie hebben gewerkt.

Zulke eisen beschrijven meer dan vakkennis: ze selecteren ook op de plek waar iemand die kennis heeft opgedaan.

Het patroon zit niet op een enkel platform

De ervaringseis is zichtbaar bij alle grote bronnen van publieke inhuur in de database. De aandelen verschillen doordat platforms andere opdrachtgevers, beroepen en typen aanvragen bedienen. Toch is het patroon nergens marginaal.

Aandeel publieke aanvragen waarin overheidservaring meetelt

Bron: Inhuurbron, juli 2026. Alleen herkenbare publieke opdrachtgevers en platforms met een betekenisvol aantal aanvragen zijn weergegeven. De percentages zijn geen kwaliteitsranglijst.

Soms noodzakelijk, vaak gemakkelijk

Er zijn goede redenen om ervaring in een publieke context te waarderen. Een gemeentelijke consulent moet specifieke wetgeving kennen. Een raadsadviseur werkt in een politiek-bestuurlijke omgeving die weinig op een gewoon bedrijf lijkt. Een specialist die de Baseline Informatiebeveiliging Overheid moet invoeren, heeft iets aan ervaring met die norm.

Maar de noodzaak is minder vanzelfsprekend bij algemene functies als projectmanager, controller, recruiter, contentspecialist, softwareontwikkelaar of HR-adviseur. Daar kan ervaring bij een bank, zorginstelling of groot technologiebedrijf minstens zo relevant zijn. Een eis als drie jaar bij een gemeente meet dan behalve bekwaamheid ook toegang tot een eerdere overheidsopdracht.

Dat maakt de eis aantrekkelijk voor de inkoper: eenvoudig te controleren, minder risico op een kandidaat die de organisatiecultuur niet begrijpt, en een kortere inwerktijd. Tegelijkertijd is zo’n eis een grove maatstaf voor wat werkelijk nodig is. Kan werken in een politiek-bestuurlijke omgeving is een competentie; heeft bij een gemeente gewerkt is een loopbaangeschiedenis.

De Gids Proportionaliteit, het verplichte richtsnoer voor veel overheidsaanbestedingen, verlangt dat eisen en voorwaarden in redelijke verhouding staan tot aard en omvang van de opdracht. Dat betekent niet dat een eis om overheidservaring verboden is. Het dwingt een opdrachtgever wel de vraag te stellen of dezelfde geschiktheid minder beperkend kan worden vastgesteld.

Een gesloten kring houdt zichzelf in stand

Voor zelfstandigen en andere externe professionals heeft de voorkeur een voorspelbaar gevolg. Een kandidaat die al jaren voor gemeenten werkt, kan zich op meer gemeenten inschrijven en bouwt steeds meer precies passende referenties op. Een kandidaat met vergelijkbare ervaring buiten de overheid blijft punten missen of komt bij een harde eis niet door de eerste selectie.

Zo ontstaat een vaste kring van professionals die van publieke opdracht naar publieke opdracht beweegt. Dat kan efficiënt zijn: zij kennen de taal, besluitvorming en systemen. Het kan ook concurrentie beperken, tarieven opdrijven en nieuwe kennis buiten de deur houden. De data tonen niet welke van die effecten uiteindelijk optreedt, maar wel hoe vaak de toegangsvoorwaarde aanwezig is.

Het raakt bovendien aan de warme stoel, de aanvraag waarvan de winnaar al vaststaat. Een eis om ervaring bij exact hetzelfde organisatietype, met dezelfde systemen en binnen een recente periode, past vaak goed op iemand die er al werkt. Zo’n eisenpakket bewijst niet dat een aanvraag voor een voorkeurskandidaat is geschreven, maar de kleine groep kandidaten die al binnen is, begint er wel mee op voorsprong.

Ook bij krapte blijft de eis staan

De Rijksoverheid publiceerde in 2025 volgens haar Jaarrapportage Bedrijfsvoering ruim 21.000 vacatures en spreekt zelf van aanhoudende krapte. Externe inhuur daalde, maar bleef met 13,1 procent boven de Roemernorm van 10 procent, vooral door tijdelijke projecten en de behoefte aan ICT-specialisten.

Tegen die achtergrond is het opmerkelijk dat zoveel externe aanvragen eerdere publieke ervaring verlangen. De overheid zoekt kennis op de markt, maar definieert de relevante markt in veel gevallen als de groep die al eerder voor haar werkte.

Een bredere formulering hoeft niet te betekenen dat iedere kandidaat geschikt is. Opdrachtgevers kunnen vragen om aantoonbare ervaring met politieke besluitvorming, publieke verantwoording, specifieke wetgeving, grote stakeholdervelden of streng gereguleerde omgevingen. Daarmee blijft de inhoudelijke lat hoog, zonder de voormalige werkgever als toegangsbewijs te gebruiken.

Wat opener kan

Opdrachtgevers kunnen bij iedere ervaringseis drie vragen stellen:

1. Welke concrete kennis of competentie proberen we hiermee te meten?
2. Kan een kandidaat die ook buiten een gemeente of ministerie hebben opgedaan?
3. Moet dit werkelijk een knock-outeis zijn, of volstaat een wens, toets of korte inwerkperiode?

Platforms kunnen eisen bovendien duidelijker structureren. Nu staan harde eisen, wensen en context geregeld door elkaar. Een kandidaat moet soms de hele aanvraag lezen om te ontdekken dat vijf jaar gemeentelijke ervaring een knock-outcriterium is.

En publieke organisaties kunnen meten hoeveel geschikte inschrijvers door ervaringsvoorwaarden afvallen. Zonder die terugkoppeling blijft de veilige standaard zichzelf herhalen: eerdere overheidservaring wordt gevraagd omdat eerdere overheidservaring altijd werd gevraagd.

De overheid hoeft haar bijzondere context niet te ontkennen. Maar wie extern talent zoekt, moet kunnen uitleggen waarom talent pas relevant wordt nadat een andere overheidsorganisatie het eerder heeft toegelaten.

Methode

Inhuurbron analyseerde een momentopname van 11 juli 2026. De volledige database bevatte toen 40.748 openbaar verzamelde opdrachten van 106 bronnen. Voor dit artikel zijn 5.677 aanvragen met een geregistreerde publicatiedatum in 2026 geselecteerd waarvan de eindopdrachtgever duidelijk als publieke organisatie kon worden herkend. Van die aanvragen hadden 5.528 een uitgewerkt eisen- of wensenpakket; zij vormen de noemer voor de hoofdpercentages.

Een opdrachtgever is als publiek aangemerkt wanneer de herkende organisatienaam duidelijk verwijst naar onder meer een gemeente, ministerie, provincie, waterschap, veiligheidsregio, rechterlijke organisatie, landelijke uitvoeringsorganisatie of andere overheidsinstantie. Twijfelgevallen en semipublieke bedrijven zijn buiten de publieke groep gehouden.

In de afzonderlijk uitgeschreven eisen is gezocht naar combinaties van ervaringstaal met publieke organisatietypen, zoals werkervaring binnen een gemeente, ervaring bij de Rijksoverheid, binnen de publieke sector of bij een uitvoeringsorganisatie. Een aanvraag is eenmaal geteld, ook als meerdere eisen naar overheidservaring verwezen. De classificatie als harde eis volgt het onderscheid tussen eisen en wensen in de gestructureerde extractie.

De 17,5 procent alleen wens of gunningscriterium is het verschil tussen alle aanvragen waarin overheidservaring is aangetroffen en de aanvragen met een of meer harde eisen. Aanvragen kunnen daarnaast meerdere wensen of eisen bevatten.

Beperkingen

De analyse meet gepubliceerde voorwaarden, niet hoeveel kandidaten daadwerkelijk afvallen of wie uiteindelijk wordt geselecteerd. Een wens kan in de praktijk weinig gewicht hebben; een enkele harde eis kan juist beslissend zijn.

De herkenning van opdrachtgevers, eisen en het onderscheid tussen hard en niet-hard is geautomatiseerd. Een handmatig gecontroleerde steekproef bevestigde dat de gevonden formuleringen daadwerkelijk overheidservaring verlangen, maar classificatiefouten blijven mogelijk. Niet iedere publieke organisatie wordt aan haar naam herkend, waardoor de selectie conservatief is.

Niet elke ervaringseis is onnodig of disproportioneel. Dit onderzoek beoordeelt geen individuele aanbestedingen en doet geen uitspraak over rechtmatigheid. Beroepen en opdrachtgevers zijn bovendien ongelijk over platforms verdeeld; verschillen tussen bronnen zijn daarom niet rechtstreeks als kwaliteitsverschil te interpreteren.

Inhuurbron · Alle artikelen · Methode & beperkingen